پیروز واقعی عرصه شترنج کیست ؟

بررسی شترنج و اقتصاد خانوار در ایران
تا بحال به این موضوع فکر کرده اید که شترنج بازان از روز اولی که حرکت مهره های شترنج را یاد می گیرند تا زمانی که یک استاد شطرنج شوند متحمل چه هزینه های مالی به خانواده های خود می شوند.یک نوآموز ابتدا حرکت مهره ها از پدر یا مادر و یا از یکی بستگان یاد می گیرد و پس از آن اگر خانواده تشخیص بدهند که استعداد دارد یا تمایل داشته باشند فرزند دلبندشان در زمینه شترنج فعالیت داشته باشد باید به یکی از باشگاه های شترنج مراجعه کنند. از اینجا هست که اندک اندک هزینه های مالی سربار وارد اقتصاد خانوار یک نوآموز شترنج می شود.ابتدا با کلاسهای عمومی و سپس بستگی به استعداد آن نوآموز شترنج باید در کلاسهای نیمه خصوصی و تخصصی تر ثبت نام بکند.با توجه به اینکه آموزش شترنج روندی تقریبا کند و طولانی دارد خانواده ها باید چندین سال متحمل هزینه هایی بشوند تا مثلا فرزندشان از ابتدا  که فاقد ریتینگ جهانی است  بعد از شرکت در مسابقات شترنج به ریتینگی مثلا ۱۶۰۰ یا تا ۱۸۰۰ برسند. از این به بعد واقعا شترنج باز باید روزی ۴ الی ۵ ساعت وقت خود را در روز اختصاص به مطالعه عمیق شترنج بنهد تا بتواند به درجه بین المللی ۲۰۰۰ تا ۲۲۰۰ برساند. در این مرحله شترنج باز باید در مسابقات مهم داخلی و چند مسابقه در خارج از کشور شرکت بکند. در تمام این مراحل هیچ نهاد و موسسه دولتی همچون فدراسیون شترنج و یا دیگر ارگان های دولتی دخالتی در پیشرفت آن نوآموز شترنج که اکنون پس از چند سال یک بازیکن قوی و متوسط شده است نداشته و ندارند. ولی وقتی یک بازیکن شترنج که  ده ها میلیون و گاهی صد ها میلیون تومان توسط خانواده برایش هزینه شده است در مسابقات شترنج آسیا دارای مقامی شود  کسانی که ناگهان از غیب می رسند تا عکسهای یادگاری آنچنانی بگیرند کسانی هستند که حتی یک کتاب رایگان یا یک صفحه و مهره و ساعت رایگان در اختیار آن خانواده نگذاشته بودند. و وقتی از آقایان مسئول بپرسید در این چند سال که بر مسند قدرت تکیه کرده بودید چه ثمره ایی برای شترنج ایران داشتید. عناوین و مقام های شترنج بازانی که در مسابقات آسیا و جهان افتخار آفرینی کردند بقدری سریع برایتان ردیف و لیست می کنند که انگار تمام هزینه های آموزش و پرورش آن شترنج بازان را از جیب مبارکشان داده اند.
شترنج پر هزینه تر از تصور عموم مردم
بعد از آموزشهای اولیه شترنج و رسیدن شترنج باز به ریتینگ ۱۸۰۰ ، اکنون وقت آن رسیده که در مسابقات شترنج حضوری مستمر داشته باشد.در اینجا ببینیم چه هزینه هایی باید بطور تقریبی متحمل شود. فرض یک نوآموز شترنج باید برای مسابقه به خارج از استان خود برود آنهم به همراه یکی از پدر یا مادرش . هزینه یک هفته اقامت در شهری دیگر به اضافه ورودیه مسابقات و خرج و خوراک آن بالغ بر یک و نیم الی دو میلیون تومان می شود ، بر فرض اگر در آن مسابقه به مقام اول هم برسد و یک میلیون تومان جایزه بگیرد باز هم ضرر کرده اند. این هزینه ها چند بار در سال باید تکرار شود.پس واقعا چه کسی پیروز واقعی عرصه شترنج می باشد؟ پیروز واقعی یک مسابقه شترنج برگزار کنندگان و داوران و کادر اجرایی می باشند.آنها زحمت می کشند ولی نه به رایگان و ما انبوه شترنج بازان به آنها کمک می کنیم.  مثلا داوران در طول برگزاری مسابقه شترنج در بین میزها قدم می زنند و در پایان عدد ۱ یا ۰ را جلوی برگه قرعه کشی هر دور ثبت می نمایند و به لطف کامپیوتر و نرم افزار قرعه کشی سوئیس منیجر کار چندان مشکلی ندارند.در پایان مسابقه حق الزحمه ایی بین ۱۰۰۰۰۰  الی ۶۰۰۰۰۰  بستگی به تعداد شرکت کننده و اهمیت مسابقه دریافت می کنند. کادر اجرایی مبالغ کمتری دریافت می کنند و البته ارگانیزر نیز با توجه به نوع اهمیت مسابقه شترنج منفعت خودش را می برد. در درجه دوم جایزه بگیران مسابقه هستند که باید نه الی یازده دور هر کدام چند ساعت پشت میز انرژی صرف کنند تا با بدست آوردن امتیازات لازم به مقام های اول تا دهم برسند. اگر در مسابقه ایی فرض ۱۲۰ نفر شرکت کننده داشته باشد و تا ده نفر جایزه بگیرند.   بیشتر شترنج بازان بازنده اصلی عرصه شترنج هستند با توجه به هزینه هایی که متحمل می شوند و دست شان از دریافت جایزه کوتاه می ماند.با توجه به اینکه فقط نفر اول بالاترین جایزه را دریافت می کند در ابتدا مسابقه احتمال ریاضی اینکه کسی در این مسابقه نفر اول بشود بدون توجه به قدرت شترنجی اش  ۱ به ۱۲۰ می باشد. در لیگ برتر فوتبال  ایران احتمال اینکه تیمی به مقام قهرمانی لیگ برسد در ابتدا ۱ به ۲۰ می باشد.در مسابقه شترنج قهرمانی جهان که به صورت حذفی برگزار می شود این احتمال ۱ به ۸۰ می باشد.
لازم به یاد آوری می باشد که سال به سال از جوایز مسابقات شترنج کاسته شده و به مبلغ ورودیه شرکت در مسابقات افزوده شده است و جیب شترنج بازان سال به سال خالی تر از سال قبل گشته . تا آنجا که یادم هست در اولین مسابقه نیمه سریع شترنج که سال ۱۳۷۲ هجری خورشیدی در کانون علمی شترنج گیلان برگزار شد ورودیه مسابقه ۳۰۰۰ تومن بود و جایزه نفر اول یکدستگاه تلویزیون رنگی ۱۴ اینچ بود که در آنزمان بهای آن مبلغ ۸۵۰۰۰ تومان بود و این یعنی نسبت ورودیه مسابقه به جایزه نفر اول برابر با عدد ۲۸ بود . در پانزدهمین دوره مسایقه شترنج جام خزر که در بهمن سال ۱۳۹۵ هجری خورشیدی در رشت برگزار گردید ورودیه مسابقات برای کسانی که زودتر ثبت نام بکنند ۱۳۰۰۰۰ تومان بود و جایزه نفر اول گروه B  مبلغ ۳۰۰۰۰۰۰ تومان بود. نسبت ورودیه به جایزه به عدد ۲۳ رسید که نسبت به ۲۳ سال گذشته یعنی سال ۱۳۷۲ از کاهش جایزه در مسابقات شترنج خبر می دهد. ولی ورودیه آن ۴۳ برابر گردیده است. اگر مبنا را همان سال ۱۳۷۲ قرار دهیم باید جایزه نفر اول مسابقات ۳۶۴۰۰۰۰  تومان می بود. این در حالی است که مسابقه شترنج جام خزر گل سر سبد تمام مسابقات شترنج کشور می باشد.به کجا چنین شتابان …!!؟؟
با توجه به مطالبی که در بالا گفته شده است شترنج فعالیت ورزشی گران محسوب می شود و اقشار پایین جامعه نمی توانند در آن عرضه اندام کنند. فرزند یک کارگر ساده چقدر می تواند در شطرنج هزینه کند تا چقدر می تواند در مسابقات شترنج خارج از استان خودش شرکت کند و یا آیا امکان حضور در مسابقات برون مرزی برایش مقدور هست ؟ به نظر شما راهکار مسولین برای به اصطلاح همگانی کردن شترنج تا کنون در این زمینه چه بوده است.در ۲۵ سال گذشته چند مسابقه بدون ورودیه و البته با جایزه مناسب در کشور برگزار شده است. هیچ.برای کدام نوآموز با استعداد فوق العاده شترنج کامپیوتر شخصی تهیه شده و به رایگان در اختیارش گذاشته شده است . برای اعضای تیم های پایه و بزرگسالان شترنج ملی چه مزایا و حقوقی در نظر گرفته شده است.عضویت در سیستم جامع فدراسیون چه مزایایی برای شترنج بازان و مربیان و داوران در بر داشته است. در ایالات متحده آمریکا عضویت در فدراسیون آنجا مزایای بسیاری برای نوآموزان و شترنج بازان در نظر گرفته شده که یکی از آنها دسترسی رایگان به مجله شطرنج چس لایف نسخه الکترونیکی آن می باشد.جهت اطلاع از دیگر مزایا می توانید سری به سایت فدراسیون شترنج ایالات متحده بزنید.آنچه در ایران سیستم جامع نامیده شده نه تنها جامع نمی باشد بلکه بسیار ابتدایی بوده و دارای نواقص بسیار است. من شترنج بازان متبحری می شناسم که عضو این سیستم نمی باشند.آنها حاضر نیستند پول زور بپردازند و عطای شترنج را به لقایش بخشیدند. این سیستم تقلیدی از سیستم برخی کشور های دیگر می باشد. ولی آنچه که در ایران شاهد آن هستیم  اینست که مزایای آن نادیده گرفته شده  مثلا به من یه کد و یک کارت عضویت که هزینه چاپ آن ۵۰۰ تومان بیشتر نیست می دهند برای اینکه آقایان بالانشین بفهمند من شترنج باز هستم.قرار بود با این سیستم مثلا برنامه ریزی صورت بگیرد و راهکارهایی برای شکوفایی شترنج برداشته شود. حالا مثلا برای ۵ سال آینده چه برنامه ریزی صورت گرفته ما که نمیدانیم، احتمالا محرمانه هست تا دیگر کشورهای رقیب ایران از آن بی اطلاع باشند و نتوانند جایگاه شترنج ایران را در رنکینگ کشورها تهدید بکنند یا از ما جلو بزنند.با بررسی رنکینگ کشورها و ریتینگ بازیکنان شترنج آسیا تازه متوجه می شویم ما خیلی از نظر کیفی از آنها پایین تر هستیم  مثلا کشور ویتنام یک استاد بزرگ بالای ۲۷۰۰ دارد ولی استاد بزرگان ما ریتینگشان سال هاست که از ۲۶۰۰ فراتر نرفته است. فرض خیلی محال اگر روزی من استاد بزرگ شوم و ریتینگم از ۲۷۰۰ فراتر رود افتخارش نصیب چه کسانی می شود ؟ چه مزایایی برای من یا امثال من در نظر گرفته می شود؟ حال با این مسئولان زحمت کش ورزشی چه وقت ما بازیکنان شترنجی بالای ۲۷۰۰ خواهیم داشت ؟  جواب آن ساده هست هیچ وقت. وقتی قرار است شترنج توسط جیب شترنج بازان اداره شود و دولت ها سرمایه گذاری در آن نکنند و یا منتظر هستند بخش خصوصی در این زمینه فعالیت انجام بدهد ما هیچ وقت جلوتر از این نخواهیم رفت.در ایران شترنج هم ورزش پولدارها هست.اصلا ما شترنج بازان به فدراسیون شترنج نیازی داریم !!؟؟